به گزارش با بازار، آژانس بین‌المللی انرژی از برنامه تازه کشورهای عضو برای افزایش عرضه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از محل ذخایر اضطراری خبر داده است؛ اقدامی که هدف آن کاهش فشار بر بازار انرژی در پی اختلالات عرضه ناشی از جنگ ایران و محدودیت‌های حمل‌ونقل دریایی است.
بر اساس گزارش رویترز در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، کشورهای عضو این آژانس برنامه دارند تا پایان فوریه سال آینده میلادی حدود ۷۱ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی را از ذخایر اضطراری وارد بازار کنند.
این برنامه نشان می‌دهد با وجود کاهش نسبی قیمت نفت خام از اوج‌های قبلی، نگرانی درباره تأمین سوخت، به‌ویژه گازوئیل، همچنان ادامه دارد.
سرعت آزادسازی ذخایر نفتی افزایش می‌یابد
بر اساس اعلام آژانس بین‌المللی انرژی، سرعت عرضه ذخایر اضطراری در ماه‌های آینده تقریباً دو برابر آهنگ آزادسازی در ماه‌های سپتامبر و اکتبر خواهد بود.
این افزایش عرضه در شرایطی برنامه‌ریزی شده که اختلال در جریان تجارت انرژی، هزینه بالای حمل‌ونقل و کمبود برخی فرآورده‌های پالایش‌شده همچنان بر بازار فشار وارد می‌کند.
البته ۷۱ میلیون بشکه، حجم برنامه‌ریزی‌شده برای یک دوره چندماهه است و به معنای ورود یکباره این مقدار نفت به بازار نیست.
میزان تأثیر این برنامه بر قیمت‌ها به زمان‌بندی تحویل، نوع فرآورده‌های عرضه‌شده و وضعیت تقاضا بستگی خواهد داشت.
عرضه ۱۵ میلیون بشکه گازوئیل؛ تمرکز بر بحرانی‌ترین بخش بازار
یکی از مهم‌ترین بخش‌های برنامه جدید، آزادسازی حدود ۱۵ میلیون بشکه گازوئیل است.
طبق گزارش رویترز، بخش عمده این گازوئیل از ذخایر دولتی فرانسه و آلمان تأمین خواهد شد.
پیش‌بینی می‌شود عرضه گازوئیل از ذخایر اضطراری در ماه ژانویه به اوج برسد و در آن ماه حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه وارد بازار شود.
این اقدام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا گازوئیل سوخت اصلی بخش قابل‌توجهی از حمل‌ونقل جاده‌ای، ماشین‌آلات کشاورزی و فعالیت‌های صنعتی محسوب می‌شود.
افزایش قیمت این فرآورده می‌تواند مستقیماً هزینه جابه‌جایی کالا و تولید محصولات کشاورزی را بالا ببرد و به فشارهای تورمی دامن بزند.
با این حال، آزادسازی ذخایر اضطراری راهکاری موقت است و جایگزین بازیابی پایدار ظرفیت پالایش و مسیرهای عادی تأمین سوخت نمی‌شود.
سهم اروپا و آمریکا از برنامه جدید
بر اساس برنامه اعلام‌شده، کشورهای اروپایی حدود ۳۳ میلیون بشکه از عرضه برنامه‌ریزی‌شده را تأمین خواهند کرد که آلمان و فرانسه نقش اصلی را در آن دارند.
همچنین حدود ۳۷ میلیون بشکه از ذخایر راهبردی نفت آمریکا تأمین خواهد شد.
طبق اعلام آژانس بین‌المللی انرژی، دست‌کم ۸۵ درصد حجم برنامه‌ریزی‌شده از ذخایر دولتی تأمین می‌شود.
این ارقام نشان می‌دهد دولت‌ها همچنان نقش مستقیمی در مدیریت بحران عرضه انرژی ایفا می‌کنند.
البته استفاده از ذخایر راهبردی، حجم نفت موجود برای مقابله با بحران‌های احتمالی آینده را نیز کاهش می‌دهد و در بلندمدت ممکن است نیاز به بازسازی ذخایر ایجاد کند.
آزادسازی ذخایر از تعهد اولیه ۴۰۰ میلیون بشکه فراتر می‌رود
آژانس بین‌المللی انرژی در ماه مارس، پس از اختلال گسترده در بازار نفت، برنامه‌ای برای آزادسازی حداکثر ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری اعلام کرده بود.
طبق گزارش جدید رویترز، کشورهای عضو این آژانس تاکنون حدود ۳۴۹ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی را در چارچوب اقدامات اضطراری آزاد کرده‌اند.
در صورت اجرای کامل برنامه جدید، مجموع آزادسازی‌ها به حدود ۴۲۰ میلیون بشکه خواهد رسید.
این رقم تقریباً ۲۰ میلیون بشکه بیشتر از حجم تعهد اولیه است و نشان می‌دهد مداخله اضطراری کشورهای مصرف‌کننده انرژی از ابعاد پیش‌بینی‌شده در ابتدای بحران فراتر رفته است.
چرا بازار گازوئیل همچنان نگران‌کننده است؟
بازار نفت خام و بازار فرآورده‌های پالایش‌شده الزاماً شرایط یکسانی ندارند.
ممکن است عرضه نفت خام افزایش یابد، اما کمبود ظرفیت پالایش، محدودیت حمل‌ونقل یا اختلال در توزیع، همچنان قیمت گازوئیل را بالا نگه دارد.
آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌تر هشدار داده بود که بهبود کامل شرایط بازار گازوئیل ممکن است تا نیمه دوم سال ۲۰۲۷ به تأخیر بیفتد.
در چنین شرایطی، آزادسازی مستقیم ذخایر گازوئیل می‌تواند سریع‌تر از عرضه نفت خام به کاهش فشار در بازار فرآورده‌ها کمک کند.
با این حال، تأثیر نهایی آن به میزان کمبود واقعی و دسترسی مصرف‌کنندگان به محموله‌های آزادشده بستگی دارد.
واکنش بازار جهانی نفت
در پایان معاملات جمعه ۱۳ نوامبر، قراردادهای آتی نفت برنت با افزایش ۲ سنتی در قیمت ۹۵ دلار و ۸۴ سنت برای هر بشکه بسته شدند.
نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با کاهش ۱۸ سنتی در سطح ۸۸ دلار و ۵۶ سنت به معاملات پایان داد.
این قیمت‌ها مربوط به تسویه معاملات جمعه هستند؛ بازار قراردادهای آتی نفت در روز شنبه جلسه معاملاتی عادی ندارد.
هر دو شاخص نفتی در مجموع هفته حدود ۲.۵ درصد کاهش قیمت ثبت کردند.
کاهش هفتگی قیمت‌ها در حالی اتفاق افتاد که نگرانی درباره مازاد عرضه نفت خام افزایش یافته، اما خطر اختلال در انتقال نفت و فرآورده‌ها از مسیر خلیج فارس همچنان پابرجاست.
بنابراین نمی‌توان کاهش قیمت نفت را صرفاً نتیجه برنامه آزادسازی ذخایر دانست؛ زیرا تغییر انتظارات عرضه و تقاضا و تحولات ژئوپلیتیکی نیز بر معاملات اثر گذاشته‌اند.
پیامدهای اقتصادی برای بازار جهانی انرژی
افزایش عرضه از ذخایر اضطراری می‌تواند به کاهش احتمال کمبود مقطعی سوخت و محدودکردن جهش‌های شدید قیمت کمک کند.
این موضوع برای صنایع حمل‌ونقل، کشاورزی و تولید کالا اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا هزینه سوخت بخش مهمی از هزینه عملیاتی آن‌ها را تشکیل می‌دهد.
از سوی دیگر، آزادسازی گسترده ذخایر راهبردی نشان می‌دهد دولت‌های مصرف‌کننده همچنان درباره پایداری عرضه انرژی نگران هستند.
اگر مسیرهای تجاری و ظرفیت پالایش به وضعیت عادی بازگردند، نیاز به استفاده بیشتر از ذخایر اضطراری کاهش خواهد یافت.
اما در صورت تداوم اختلالات، بازار ممکن است همچنان با نوسان شدید قیمت و فشار بر موجودی فرآورده‌ها مواجه بماند.
جمع‌بندی
برنامه آزادسازی ۷۱ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی تا فوریه ۲۰۲۷، تازه‌ترین اقدام آژانس بین‌المللی انرژی برای مدیریت پیامدهای بحران عرضه سوخت است.
اختصاص حدود ۱۵ میلیون بشکه از این برنامه به گازوئیل نشان می‌دهد نگرانی اصلی تنها کمبود نفت خام نیست، بلکه تأمین فرآورده‌های موردنیاز حمل‌ونقل و صنعت نیز به مسئله‌ای جدی تبدیل شده است.
در صورت اجرای کامل برنامه، مجموع آزادسازی ذخایر اضطراری از زمان آغاز بحران به حدود ۴۲۰ میلیون بشکه خواهد رسید؛ حجمی فراتر از تعهد اولیه ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای کشورهای عضو آژانس.