به گزارش با بازار، تحولات نظامی یمن بار دیگر یکی از حساسترین گذرگاههای دریایی جهان را در کانون توجه بازارهای انرژی و حملونقل بینالمللی قرار داده است.
خبرگزاری رویترز روز یکشنبه ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۴ به وقت گرینویچ، معادل ۱۲:۰۴ به وقت تهران، گزارش داد نیروهای وابسته به دولت بهرسمیتشناختهشده یمن اعلام کردهاند از منطقه مشرف به تنگه بابالمندب عقبنشینی میکنند.
این عقبنشینی به حوثیها، که بخش بزرگی از شمال یمن از جمله صنعا را در اختیار دارند، امکان داده است کنترل منطقهای راهبردی در نزدیکی این گذرگاه دریایی را به دست بگیرند.
اهمیت این تحول تنها به جنگ داخلی یمن محدود نیست؛ بابالمندب یکی از مسیرهای اصلی انتقال کالا و انرژی میان آسیا و اروپاست و هرگونه افزایش تهدید علیه کشتیها میتواند بر هزینه حملونقل، بیمه دریایی و تجارت جهانی اثر بگذارد.
عقبنشینی نیروهای دولتی از منطقه بابالمندب
بر اساس بیانیه نیروهای جنوبی یمن که رویترز منتشر کرده، این نیروها تصمیم گرفتهاند از فرودگاه ذباب و منطقه بابالمندب در غرب استان تعز عقبنشینی کنند.
نیروهای جنوبی اعلام کردهاند هدف از این جابهجایی، تقویت امنیت عدن و استانهای اطراف و استحکام خطوط دفاعی در برابر تهدیدهای موجود است.
عدن مقر دولت بهرسمیتشناختهشده یمن است و نیروهای وابسته به این دولت در ماههای اخیر تحت فشار پیشروی حوثیها قرار داشتهاند.
حوثیها در ماه سپتامبر به سمت مناطق جنوبی پیشروی کردند و در اکتبر نیز درگیریهای گستردهای برای کنترل مناطق ساحلی رخ داد.
اکنون عقبنشینی نیروهای دولتی، موقعیت حوثیها را در ساحل غربی یمن تقویت کرده است.
البته باید میان کنترل مناطق ساحلی مشرف به تنگه و کنترل کامل تردد دریایی تفاوت قائل شد. گزارش رویترز به معنای بستهشدن رسمی بابالمندب یا توقف کامل عبور کشتیها نیست.
چرا بابالمندب برای اقتصاد جهانی اهمیت دارد؟
تنگه بابالمندب در جنوب دریای سرخ قرار دارد و مسیر دریایی میان دریای سرخ و خلیج عدن را به یکدیگر متصل میکند.
کشتیهایی که از آسیا به سمت کانال سوئز و بازارهای اروپایی حرکت میکنند، معمولاً از این گذرگاه عبور میکنند.
این مسیر برای انتقال نفت خام، فرآوردههای نفتی، کالاهای صنعتی، مواد اولیه و محمولههای کانتینری اهمیت زیادی دارد.
در صورت افزایش تهدید علیه کشتیها، شرکتهای کشتیرانی ممکن است مسیرهای جایگزین را انتخاب کنند.
یکی از مهمترین گزینهها، دورزدن قاره آفریقا از مسیر دماغه امید نیک است؛ مسیری که معمولاً زمان سفر و هزینه سوخت و حملونقل را افزایش میدهد.
افزایش مدت سفر همچنین میتواند بخشی از ظرفیت ناوگان جهانی را برای مدت بیشتری درگیر کند و هزینه جابهجایی کالا را بالا ببرد.
فشار همزمان بر بابالمندب و تنگه هرمز
مهمترین پیامد اقتصادی تحول تازه، احتمال تشدید فشار بر دو گذرگاه راهبردی در دو سوی شبهجزیره عربستان است.
در شرق، تنگه هرمز مسیر اصلی خروج بخش بزرگی از نفت و گاز تولیدشده در کشورهای حاشیه خلیج فارس به بازارهای جهانی است.
در غرب، بابالمندب مسیر ارتباطی دریای سرخ با اقیانوس هند و یکی از راههای مهم تجارت آسیا و اروپا محسوب میشود.
به گزارش رویترز، اختلالات ادامهدار در تردد کشتیها از تنگه هرمز همزمان با تقویت موقعیت حوثیها در بابالمندب، میتواند فشار بیشتری بر مسیرهای صادرات انرژی و تجارت دریایی وارد کند.
این شرایط بهویژه برای صادرکنندگان نفت منطقه اهمیت دارد؛ زیرا کاهش انعطافپذیری مسیرهای حمل میتواند مدیریت محمولهها را دشوارتر کند.
با این حال، هنوز شواهدی مبنی بر توقف کامل صادرات نفت از این دو مسیر در نتیجه تحول جدید منتشر نشده است.
نگرانی تازه برای صادرات نفت عربستان
عربستان سعودی یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت خام جهان است و امنیت مسیرهای صادراتی آن برای بازار انرژی اهمیت ویژهای دارد.
در ماههای اخیر، حملات حوثیها به زیرساختهای عربستان افزایش یافته و بنادر، فرودگاهها و تأسیسات شرکت آرامکو هدف قرار گرفتهاند.
رویترز گزارش داده که پایانه نفتی ینبع در ساحل دریای سرخ نیز در میان تأسیسات هدف حملات قرار داشته است.
ینبع یکی از نقاط مهم صادرات نفت عربستان از مسیر دریای سرخ محسوب میشود.
تقویت موقعیت حوثیها در نزدیکی بابالمندب میتواند نگرانی درباره امنیت تردد نفتکشها و سایر شناورها در این منطقه را افزایش دهد.
با این وجود، در گزارش تازه رویترز آمار تأییدشدهای از کاهش صادرات روزانه نفت عربستان بر اثر عقبنشینی نیروهای یمنی ارائه نشده است.
احتمال افزایش هزینه بیمه و حملونقل دریایی
یکی از نخستین بخشهایی که ممکن است تحت تأثیر افزایش ریسک امنیتی قرار بگیرد، بازار بیمه و حملونقل دریایی است.
شرکتهای بیمه هنگام تعیین نرخ پوشش خطر جنگ، وضعیت امنیتی مسیرها و احتمال آسیب به کشتیها را ارزیابی میکنند.
افزایش تهدید در نزدیکی یک گذرگاه راهبردی میتواند به افزایش هزینه بیمه، تغییر برنامه حرکت کشتیها و درخواست هزینه حمل بیشتر منجر شود.
چنین تغییراتی ممکن است بهتدریج بر قیمت تمامشده کالاهای وارداتی و صادراتی اثر بگذارد.
البته تا زمان انتشار گزارش، رقم مشخص و تأییدشدهای از افزایش نرخ بیمه دریایی یا کرایه نفتکشها در واکنش مستقیم به این تحول اعلام نشده است.
بنابراین هرگونه برآورد عددی از افزایش هزینه حمل در این مرحله زودهنگام خواهد بود.
واکنش احتمالی بازار جهانی نفت
تحول تازه بابالمندب در روز یکشنبه اتفاق افتاده است؛ زمانی که معاملات عادی قراردادهای آتی نفت برنت و وستتگزاس اینترمدیت در تعطیلی پایان هفته قرار دارند.
به همین دلیل، هنوز نمیتوان تغییر مشخصی در قیمت این دو شاخص را مستقیماً به خبر عقبنشینی نیروهای یمنی نسبت داد.
واکنش بازار پس از آغاز معاملات جدید مشخصتر خواهد شد.
اگر معاملهگران احتمال اختلال در عبور نفتکشها و افزایش هزینه صادرات را جدیتر ارزیابی کنند، ممکن است بخشی از ریسک امنیتی تازه در قیمت نفت منعکس شود.
در مقابل، اگر تردد دریایی بدون اختلال عمده ادامه پیدا کند، تأثیر قیمتی این تحول میتواند محدودتر باشد.
در نتیجه، صرف افزایش کنترل حوثیها بر منطقه مشرف به تنگه، بهتنهایی برای پیشبینی قطعی افزایش قیمت نفت کافی نیست.
پیامدهای گستردهتر برای تجارت آسیا و اروپا
آسیبپذیری مسیر بابالمندب تنها به بازار نفت محدود نمیشود.
این گذرگاه بخشی از زنجیره حملونقل دریایی کالا میان تولیدکنندگان آسیایی و مصرفکنندگان اروپایی است.
تغییر مسیر کشتیها میتواند زمان تحویل قطعات صنعتی، تجهیزات، مواد اولیه و کالاهای مصرفی را افزایش دهد.
برای شرکتهایی که از مدل تولید با موجودی انبار محدود استفاده میکنند، طولانیشدن زمان حمل ممکن است به افزایش هزینه نگهداری موجودی یا اختلال در برنامه تولید منجر شود.
همچنین بالا رفتن هزینه حملونقل میتواند بخشی از فشار تورمی را به بازار کالاها منتقل کند.
شدت این آثار به مدت تداوم تهدیدها، تصمیم شرکتهای کشتیرانی و واکنش نیروهای دریایی فعال در منطقه بستگی خواهد داشت.
جمعبندی
عقبنشینی نیروهای دولت یمن از منطقه مشرف به بابالمندب، تحول تازه و مهمی در معادلات امنیت دریایی منطقه است.
تقویت موقعیت حوثیها در نزدیکی این گذرگاه، همزمان با ادامه اختلالات تنگه هرمز، خطر افزایش هزینه حملونقل و محدودشدن انعطافپذیری مسیرهای تجارت جهانی را برجسته کرده است.
با این حال، هنوز بستهشدن تنگه، توقف کامل عبور کشتیها یا افزایش مشخص قیمت نفت بر اثر این رویداد تأیید نشده است.
در روزهای آینده، وضعیت تردد کشتیها، تصمیم شرکتهای کشتیرانی و واکنش بازار نفت به این تحول از مهمترین شاخصهایی خواهد بود که فعالان بازار انرژی دنبال میکنند.